26 mei 2026,
Rb. Den Haag: ook onbedoeld achtergelaten geneesmiddelenreclame kan publieksreclame zijn
Rb. Den Haag 26 mei 2026, RB 4201; LS&R 2505; ECLI:NL:RBDHA:2026:30065 (Novo Nordisk tegen de minister van VWS). In deze zaak tussen Novo Nordisk en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) staat de vraag centraal of het achterlaten van reclamefolders voor het receptgeneesmiddel Saxenda tijdens een obesitassymposium een overtreding van het verbod op publieksreclame oplevert. Tijdens het symposium lagen de folders gedurende ongeveer twee uur op een statafel in een publiekstoegankelijke ruimte. Volgens Novo Nordisk waren de folders uitsluitend bedoeld voor beroepsbeoefenaren en waren zij per ongeluk achtergelaten. De minister legde een boete van € 48.000 op wegens overtreding van artikel 85, aanhef en onder a, Geneesmiddelenwet.
De rechtbank oordeelt dat sprake is van verboden publieksreclame. Voor de kwalificatie als reclame is opzet niet vereist. De folders bevatten informatie over de werking, effecten en het gebruik van Saxenda en benadrukken de positieve eigenschappen van het geneesmiddel. Hoewel de folders volgens Novo Nordisk bestemd waren voor beroepsbeoefenaren, was de inhoud ook begrijpelijk en interessant voor niet-beroepsbeoefenaren. De enkele aanwezigheid van de folders op een publiekstoegankelijke plek volstaat in dit geval om vast te stellen dat een reclamedoelstelling wordt nagestreefd. Dat de folders per ongeluk waren achtergelaten en slechts gedurende een beperkte periode toegankelijk waren, maakt dit niet anders. De overtreding kan aan Novo Nordisk worden toegerekend. De onderneming had vooraf effectieve maatregelen moeten treffen om te voorkomen dat reclamemateriaal voor receptgeneesmiddelen toegankelijk zou worden voor niet-beroepsbeoefenaren. Het instrueren en trainen van medewerkers was daarvoor onvoldoende. Wel ziet de rechtbank aanleiding om de boete te matigen. Anders dan de minister oordeelt de rechtbank dat ook sprake was van een gering bereik. Daarmee waren alle drie de verlichtende omstandigheden uit het boetebeleid van toepassing: de geringe omvang, de korte duur en het geringe bereik van de overtreding. Omdat het beleid onvoldoende onderscheid maakt tussen één of meerdere verlichtende omstandigheden, matigt de rechtbank de boete met 40% in plaats van 20%. Daarnaast wordt de boete wegens overschrijding van de redelijke termijn met 5% verlaagd. De rechtbank verklaart het beroep gegrond en stelt de boete uiteindelijk vast op € 34.200.
4.2. De rechtbank merkt allereerst op dat uit artikel 1 van de Geneesmiddelenwet volgt dat opzet geen vereiste is om te kunnen vaststellen dat er sprake is van reclame. Het maakt voor de vraag of de Geneesmiddelenwet is overtreden dan ook niet uit of de folders wel of niet bewust zijn achtergelaten. Tussen partijen is niet in geschil dat de Saxenda-folder op zichzelf een reclameboodschap bevat. In de Saxenda-folders staat onder andere de merknaam meerdere keren vermeld, zijn er duidelijke afbeeldingen opgenomen en wordt er uitleg gegeven over het gebruik en de vergoeding van het middel. De folder bevat informatie die de positieve eigenschappen van het middel benadrukt en is bedoeld ter bevordering van het voorschrijven, afleveren of gebruik van Saxenda.
4.3. Vaststaat dat deze folder is achtergelaten op een publiekstoegankelijke plek. In dit geval volstaat de enkele aanwezigheid van de reclamefolders op een publiekstoegankelijke plek om te kunnen vaststellen dat een reclamedoelstelling wordt nagestreefd. Dat de folder per abuis zou zijn achtergelaten, maakt dit niet anders. Voorts geldt dat weliswaar uit het boeterapport niet zonder meer het exacte tijdsverloop blijkt, maar de rechtbank heeft mede aan de hand van de foto en de bijbehorende gegevens in de bijlage en het programma van het symposium (met tijden) vastgesteld dat aannemelijk is dat de tijden waar verweerder in het bestreden besluit vanuit gaat (zie hierboven in rechtsoverweging 2.1.) juist zijn. De rechtbank gaat daarmee voorbij aan de verklaring van de medewerker(s) van eiseres inhoudende dat de folders gelijk aan het begin van de pauze om 15.15 uur zijn weggehaald. Hierbij acht zij van belang dat de gedetailleerde verklaring waaruit dit volgt dateert van 11 maart 2024, ongeveer anderhalf jaar na de feitelijke gebeurtenis en nadat het boeterapport uit is gebracht. Bovendien is op grond van de tijdsindicatie bij de foto van de folders aannemelijk dat de folders om 15.25 uur nog in het zicht lagen.8 De rechtbank gaat er gelet op het voorgaande en het verhandelde in het boeterapport vanuit dat de folders maximaal twee uur in de ruimte hebben gelegen en dat in ieder geval één niet-beroepsbeoefenaar9 een folder heeft meegenomen.
4.4. Naar het oordeel van de rechtbank is ook sprake van publieksreclame. De folder bevat namelijk informatie over de werking, effecten en het gebruik van Saxenda die ook voor niet beroepsbeoefenaren interessant is. Deze informatie is zo geformuleerd dat deze begrijpelijk is voor niet-beroepsbeoefenaren, niet alleen door de tekst, maar ook door het gebruik van gemakkelijk te begrijpen afbeeldingen. Zo is bijvoorbeeld met pijltjes uitgelegd dat een patiënt bij gebruik van Saxenda minder honger ervaart en zich sneller vol voelt. De folder bevat ook praktische tips om met bijwerkingen van het medicijn om te gaan. Dit punt wordt verder ondersteund met visuele symbolen als een duim omhoog bij aanbevolen handelingen en een duim omlaag bij zaken die worden afgeraden. De omstandigheid dat de folder maar voor een beperkte periode op de tafel heeft gelegen en de groep die de folder heeft gezien/meegenomen beperkt was, maakt dit niet anders. Het publieksreclameverbod vereist namelijk niet dat het voorschrijven, ter hand stellen of gebruik van een geneesmiddel daadwerkelijk wordt bevorderd. Het gaat erom of sprake is van beïnvloeding met het kennelijke doel daartoe.
7.2 In dit geval vindt de rechtbank, anders dan verweerder, dat wel sprake is van een gering bereik. De folders hebben maar gedurende een beperkte periode op een statafel in de publiekshal gelegen, het gaat om een periode van ongeveer twee uur. Gedurende die tijd was het overgrote gedeelte van de deelnemers in een andere ruimte, omdat daar het inhoudelijke programma plaatsvond. Verder was de stand van eiseres nog niet opgebouwd en waren er geen andere verwijzingen naar eiseres aanwezig. Uit het boetetrapport blijkt ook dat maar van één persoon, een diëtiste, is geconstateerd dat zij daadwerkelijk een folder heeft meegenomen. In de praktijk is feitelijk dan ook sprake van een zeer lage exposure. Nu van alle verlichtende omstandigheden uit de boetebeleidsregels sprake is, komt de rechtbank tot de conclusie dat het beleid als weergegeven in schema B bij Stap 314 van de boetebeleidsregels te beperkt is. Het beleid maakt geen onderscheid tussen één of meer verlichtende omstandigheden en sluit daarmee onvoldoende aan bij de specifieke omstandigheden van het geval. In dit geval zijn alle verlichtende omstandigheden uit het beleid van toepassing, hetgeen naar het oordeel van de rechtbank tot uitdrukking dient te komen in de hoogte van de op te leggen boete. De rechtbank zal de boete dan ook met 40% matigen in plaats van 20% waar verweerder vanuit is gegaan. De hoogte van de boete wordt gelet hierop vastgesteld op € 36.000,-.